2023 жылдың басы 20-21 қаңтарда әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде өткен Халықаралық ғылыми-практикалық конференция аясында Ғылым мен инновациялық технологияларды дамытудың өзекті мәселелерін талқылаумен ерекшеленді. Ғылым мен инновацияларды құқықтық қамтамасыз ету мәселелеріне арналған секция қатысушылары қазіргі Қазақстанның ғылым және технологиялық даму саласындағы заңнамасын жетілдірудің бірқатар өзекті мәселелерін талқылады. Өз сөзінде з.ғ. д., әл-Фараби атындағы ҚазҰУ профессоры Л. К. Еркінбаева ғылым мен инновация саласындағы табысты ұлттық саясат елдің бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз етудің шарты болып табылатынын, бұл әлеуметтік-экономикалық, құқықтық және өзге де сипаттағы қолайлы жағдайлар жасауды талап ететінін атап өтті.

   Оның баяндамасында ғылым мен инновацияны дамытудың негізгі қозғаушы күші адам, оның зияткерлік ресурстары екендігі атап өтілді. Осыған байланысты ғалымдардың, ғылыми қызметкерлердің құқықтық мәртебесін заңнамалық тұрғыдан нақтылау, осы кадрларды даярлаудың өмірлік циклін белгілеу, оларды әлеуметтік қолдау саласындағы құқықтық нормаларды жүйелеу талап етіледі. ҚР қолданыстағы "Ғылым туралы" Заңы анықтамалық сипатқа ие, ол ғалымдардың әртүрлі санаттары үшін ынталандырулар, жеңілдіктер мен преференциялардың толық бейнесін бермейді. Сонымен қатар, заңға тәуелді нормативтік актілер жасы 40 жастан асқан адамдардың құқықтарына нұқсан келтіретін жағдайлар бар. Олар постдокторантурада оқу құқығынан айырылған, ал ҚР статистикасының деректері бойынша олардың үлесіне ғылыми қызметкерлердің 60 пайыздан астамы тиесілі. Сондықтан елімізде постдокторантура жүйесін жетілдіру, осы жас санатын қолдау тетіктерін дамыту ұсынылады.

   Елдегі ғылымды қаржыландыру мәселелеріне ерекше назар аудару қажет. Бұл мәселеде шетелдік тәжірибеге назар аударған жөн, қаржыландыру көлемін республика мен жекелеген өңірлер деңгейінде нақтылау қажет. Жоғары оқу орындарының эндаумент қорларының қаржы ресурстарын бөлудің бірыңғай тәжірибесі жоқ. Жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру кадрларын даярлауға осы қордың қаражатын бөлу ұсынылды.

Отандық ғылымның жаһандық бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін заманауи ғылыми инфрақұрылым қажет.     Осыған байланысты рейтингтік бағалау әдістемесін нормативтік әзірлеу ұсынылды, оның нәтижелері жұмыс істеп тұрған ғылыми ұйымдардың ғылыми инфрақұрылымын жаңғыртуға, корпоративтік басқаруды, икемді қаржыландыруды және басқарушылық дербестікті енгізуге әсер ететін болады. Гранттық қаржыландыру бойынша көзделген қаражат шеңберінде ірі ғылыми зерттеулер жүргізу үшін заманауи жабдықтар мен аспаптарды сатып алуға болатын "мегагрант" ұғымын айқындау ұсынылады және құқықтық сүйемелдеу жолдары ұсынылады.

   Ғылымның, бизнестің және өндірістің әлсіз өзара іс-қимылы көптеген ғылыми нәтижелердің сұранысқа ие болмауына және өндіріске енгізілмеуіне әкелді. ҚР қолданыстағы заңнамасы "ғылымның экожүйесін", оның ішінде "ғылымның цифрлық экожүйесін" анықтамайды, бұл оларды пысықтауды және ғылыми зерттеулердің нәтижелерін табысты коммерцияландыру үшін түсінікті анықтамаларды қолдануды талап етеді.